BIJ HET ARUBAANSE ONTSLAG VAN DR. G.B. SANKATSING

Door Henry Does (4 mei 2008)

Het is al nacht als een goede vriend uit Aruba mij opbelt : ‘Sankatsing is ontslagen!’ Hij leest mij voor uit het voorpagina-artikel van het dagblad Amigoe, waarin het ontslag is aangekondigd. Dr. G.B. Sankatsing zou, nadat zijn positie als directeur (projectleider) van het nieuwe onderzoekscentrum van de Universiteit van Aruba, onhoudbaar was geworden, de eer aan zichzelf hebben gehouden. De Arubaanse mensenrechtenorganisatie Rainbow Warriors International had in een perscampagne aangedrongen de benoeming van Sankatsing ongedaan te maken vanwege zijn omstreden brief van 11 januari 1983. Sankatsing ondertekende deze brief aan de Inter-Amerikaanse Commissie voor de Rechten van de Mens van de OAS als plaatsvervangend minister van Buitenlandse Zaken van het militaire bewind in Suriname. In de brief ontkende Sankatsing de executies van 8 december 1982 en herhaalde hij instemmend het verzonnen vluchtverhaal (‘op de vlucht neergeschoten’), dat de toenmalige bevelhebber Bouterse op de televisie had verteld. Nog geen drie maanden na de decembermoorden nam Sankatsing als minister van Onderwijs en Wetenschap zitting in de (Bouterse-)Alibux regering. In haar regeringsverklaring van 1 mei 1983 schafte deze regering de parlementaire democratie in Suriname definitief af. Bouterse, toen bevelhebber,  noemde deze regeringsverklaring ‘De Bijbel’. 

Normatieve kracht
Het ontslag van Sankatsing markeert een stuk normatieve kracht van de Arubaanse civic society. ‘Be loyal to the one who is absent’, zo formuleerde managementgoeroe Steven Covey een van zijn bekende ethische gedragsregels. Onder de slachtoffers van de decembermoorden waren naast journalisten, advocaten, ondernemers en militairen, ook twee universiteitsdocenten, de wetenschappers Gerard Leckie en Sugrim Oemrawsing. Essayist Anil Ramdas noemde 8 december 1982 dan ook een ‘moord op het intellect’. Bovendien, een van de slachtoffers, journalist Frank Wijngaarde, was Nederlands staatsburger en geboren op Aruba. De Universiteit van Aruba kan het zich niet permitteren iemand die - naar de mening van de vooraanstaande strafpleiter Gerard Spong - door valsheid in geschrifte het onderzoek naar de standrechtelijke executies heeft trachten te frustreren, te handhaven. Met acceptatie van het ontslag van Sankatsing laat Aruba niet alleen een ethische norm zien, onbedoeld houdt het eilandje, de republiek Suriname ook een spiegel voor. In Suriname heeft de langjarige cultuur van de straffeloosheid vanuit rechtsstatelijk oogpunt immers surrealistische verhoudingen doen ontstaan. Het meest extreme is daarbij het figureren van hoofdverdachte D.D.B. als leider van de grootste politieke partij (NDP) en parlementslid. Terwijl deze man bovendien tot in de Hoge Raad en ondanks diensten van de duurste advocaten in Nederland is veroordeeld voor cocaïnesmokkel en op straffe van arrestatie Suriname niet kan verlaten. Suriname tracht nu met het 8 december-strafproces zijn normatieve kracht te herwinnen, omdat zonder die kracht een duurzame rechtsorde en ontwikkeling ondenkbaar zijn.

Tragiek
Voor de persoon Sankatsing en zijn gezin zijn het ontslag en de imagoschade waarschijnlijk zeer pijnlijk. Vanuit de verontwaardiging en boosheid over zijn collaboratie met de bloedige dictatuur van Bouterse is een reactie van ‘ay, kisi en moi’ (prima, het is zijn verdiende loon!) heel goed voorstelbaar. Maar misschien maakt een meer empathische kijk ons wijzer, misschien geeft het vermijden van triomfalisme en morele superioriteitsgevoelens ons meer inzicht in de tragiek van Suriname en zijn intelligentsia. Ruim 25 jaren na zijn omstreden brief aan de mensenrechtencommissie van de OAS ziet Sankatsing zijn eervolle academische positie imploderen. En dat terwijl, naar eigen zeggen en schrijven, hij de ‘decembermoorden’ in persoonlijke gesprekken zou hebben afgewezen, en het vluchtverhaal altijd ‘een leugen’ zou hebben gevonden. Kortom, Bouterse heeft Sankatsing erin geluisd! Maar opmerkelijk genoeg richt Sankatsing zijn pijlen van frustratiewoede niet op de echte veroorzaker van zijn integriteitsprobleem, maar op de critici van zijn omstreden brief. Die zouden zich schuldig maken aan ‘laster’, ‘smaad’ en de Universiteit van Aruba in een kwaad daglicht willen stellen. Waarom durft Sankatsing tot nu toe niet Bouterse aan te wijzen als hoofdschuldige van zijn probleem? Het vermoorden van vijftien van de meeste vooraanstaande critici van het Bouterse-regime moest fungeren als Big Bang van de Absolute Macht van de Persoon Bouterse. De ‘Leider van de Revolutie’ was in totalitair Suriname boven elke kritiek verheven. Het regime van nietsontziende intimidatie en verlammende angst, dat was de  politiek-bestuurlijke en psychologische context van minister Sankatsing. Die context lijkt ook na de lange nacht van de dictatuur bij Sankatsing nog geïnternaliseerd, tot nu toe wordt Bouterse ontzien, zijn verantwoordelijkheid ontkend.  De ex-minister staat niet alleen in die geestestoestand van ontkenning. Bouterse was en is in Suriname de Leider van de Domheid. Ik schrijf dit niet uit intellectueel dédain, maar benoem slechts het fatale morele tekort van een levensgevaarlijke, narcistische leiderschapspretentie. Revolutionair-idealistische academici als Sankatsing verkeken zich op het ware karakter van de Leider van de Domheid. Zij hielden het onderontwikkeld vermogen tot angstbeleving, kenmerkend voor de psychopaat, voor moed. In zijn paranoïde denken lazen zij ‘anti-imperialisme’, in  rancuneuze vijandigheid ‘klassebewustzijn’. Zij verwarden schaamteloosheid met strijdvaardigheid. Afwezigheid van inlevingsvermogen zagen zij voor onverschrokken doortastendheid en misten daardoor de scheidslijn tussen politiek en criminaliteit. Zij hadden niet door dat de manipulatie van hun ijdelheid geen ‘kameraadschap’, maar misbruik van hun goede naam en corrumpering van hun integriteit impliceerde. Zo raakten zij hun toekomst kwijt aan de macht. Glenn Baldjiet Sankatsing werd een van de vele slachtoffers van de meest beproefde recruteringstechniek van de Slager van Fort Zeelandia: compromittering!